دكتر پل اينگرام، تحليلگر مسائل بين‌المللي و مدير اجرايي شوراي اطلاعاتي امنيتي بريتانيا و آمريكاست. شوراي كميسيون اطلاعاتي امنيتي آمريكا و بريتانيا (Britannia America security Information Council) اولين مركز غيردولتي تلاش براي صلح و امنيت در آمريكا و بريتانياست كه از سال 1987 به صورت يك دپارتمان پژوهشي شروع به فعاليت كرد.

اين شورا يك مركز تحقيقاتي و پژوهشي است كه در واشنگتن و لندن دفتر كاري دارد.

پرونده هسته‌اي ايران هم جايگاهي ثابت در پيشخوان‌هاي گزارشي و پژوهشي اين مركز دارد، به طوري كه كارشناسان اين مركز تاكنون گزارش‌هاي متنوع و متفاوتي منتشر كرده‌اند.

تحولات جديد پرونده هسته‌اي ايران و شروع دوباره مذاكرات پس از 15 ماه توقف در ژنو، روابط ايران و انگليس و موضوعات ديگر تنها بهانه‌اي شد تا پاي صحبت‌هاي مدير اجرايي اين مركز بنشينيم كه اين روزها از دفتر شبكه بين‌المللي خبر در لندن، برنامه‌هاي تحليل سياسي با محوريت امنيت جهاني را اجرا مي‌كند.

براي آغاز گفت‌وگو مي‌خواهم از مذاكرات ايران و گروه 1+5 شروع كنيم. ابتدا مي‌خواهم نظر شما را بدانم. اين مذاكرات را چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟

ابتدا بايد بگويم اينها مذاكره نيست، بلكه گفت‌وگوست. بنابراين بايد سطح انتظارات پايين باشد. آنها به موفقيت مشخصي نخواهند رسيد، اما در عوض مي‌تواند مبنايي براي مذاكرات آتي باشد. با وجود اين، زمان كافي براي بررسي منافع مشترك اختصاص نيافت، در مقابل طرف‌هاي گفت‌وگو بيشتر زمان خود را صرف تحميل خواسته‌هاي خود به ديگري كردند. در حال حاضر اعتماد بين طرفين بسيار كم است و اغلب مردم اين گفت‌وگوها را همچون يك بازي رقابتي مي‌دانند كه نتيجه‌اش مساوي براي هر دو طرف است.

به نظر شما چه مساله‌اي باعث شد تا گروه 1+5 پس از پايان مذاكرات در اكتبر سال گذشته كه طي اين مدت قطعنامه 1929 را نيز عليه برنامه هسته‌اي ايران نيز به تصويب رساند، بار ديگر به ميز مذاكره برگردد؟

هر دو طرف مي‌دانند هيچ گزينه واقع‌بينانه‌تري نسبت به مذاكره وجود ندارد. متاسفانه آنها هنوز متوجه نشده‌اند كه اين موضوع، تمايل بيشتري براي توافق ايجاد مي‌كند. اگر نمايندگان خواسته‌هاي خود را در درجه دوم اهميت قرار دهند، مي‌توانند بر منافع مشتركي همچون مبارزه با تروريسم، مبارزه با قاچاق مواد مخدر، ثبات در افغانستان و عراق و موضوعات عمومي امنيت منطقه تمركز كنند. در اين صورت اين اميدواري وجود دارد كه دو طرف بتوانند بر شكاف عميق ايجاد شده بين خود غلبه كنند.

2 نفر از دانشمندان هسته‌اي ايران در خيابان‌هاي تهران ترور شدند. اين در حالي بود كه سرجان‌سائرز، رئيس سازمان

MI6 انگليس چند هفته پيش از اين ترورها در سخناني براي نخستين بار خواستار رهيافتي اطلاعاتي و امنيتي براي توقف گسترش برنامه‌هاي هسته‌اي جمهوري اسلامي ايران شده بود. نظر شما دراين‌باره چيست؟

من عقيده دارم

MI6 و CIA نمي‌توانند مستقيم در پشت پرده اين ترورها باشند، زيرا هم خطر آفرين است و هم ناكارآمد. برنامه هسته‌اي ايران مشخصا با ترور يك يا دو دانشمند تحت تاثير قرار نمي­ گيرد و مسلما بزرگ‌تر از اين هاست. چنين اقدامات و ترورهايي تنها باعت تقويت اراده ايران براي ادامه مي­ شود. سازمان­ هاي ديگري وجود دارند كه احتمال حضورشان در پشت اين ترورها بيشتر است كه برخي از آنها با دو سازمان مذكور ارتباط دارند.

چرا اتحاديه اروپا اين ترورها را محكوم نكرد؟

كاترين اشتون صريحا اين ترورها را محكوم كرد، ولي به شيوه ­اي انجام داد كه تا حدود زيادي مورد نظر ايراني­ ها نبود.

هيلاري كلينتون، وزير امور خارجه آمريكا در كنفرانس امنيتي منامه از پذيرش حق غني‌سازي ايران خبر داده بود. كاترين اشتون، مسوول سياست خارجي اتحاديه اروپا نيز در ژنو از حق غني‌سازي ايران سخن گفته بود. با وجود اين اظهارنظرها آيا غرب بالاخره با غني‌سازي در ايران موافقت خواهد كرد؟

شوراي امنيت سازمان ملل بارها در قطعنامه­ هاي خود از ايران خواسته غني‌سازي را تعليق كند. در نتيجه اكنون آنها خود را متعهد به اين خواسته مي‌دانند و هر نوع برگشت از اين تقاضا، نيازمند مديريت دقيقي است تا استقلال شوراي امنيت تضعيف نشود. كاملا مشخص است كه دولت ايران بر ادامه غني‌سازي مصمم است و همين تقاضا از ديد شوراي امنيت غيرمنطقي بوده و استقلال آن را به خطر مي‌اندازد. تعداد زيادي از مقامات غربي دنبال راه‌هايي هستند براي رسيدن به توافقي كه با آرام كردن تقاضاها، ايران را به سمت تعليق كامل برنامه غني‌سازي‌اش پيش ببرند.

ايران انتظار دارد كه در جريان مذاكرات، غرب تحريم‌ها را عليه جمهوري اسلامي لغو كند، اما گري سيمور مشاور ارشد باراك اوباما در امور كنترل تسليحات و امنيت هسته‌اي اعلام كرده است كه در صورت به نتيجه نرسيدن مذاكرات، آمريكا و متحدانش تحريم‌‌ها را عليه ايران حفظ مي‌كند و حتي ميزان فشار آنها را افزايش مي‌دهد. سياست دوگانه مذاكره و تحريم با چه هدفي از سوي غرب دنبال مي‌شود؟

احتمال اندكي وجود دارد كه تحريم‌ها به اين زودي كاهش يابند و تصور نمي‌كنم خود ايراني‌ها نيز چنين تصوري داشته باشند. آمريكا اخيرا در حال آماده‌سازي دور بعدي تحريم‌ها با اميد بازگرداندن ايران به ميز مذاكره و انجام معامله است. آمريكايي‌ها اين گونه گمان مي‌كنند كه ايراني‌ها در حال خريد زمان براي برنامه هسته‌اي خود هستند و تحريم‌ها را با هدف تشويق ايران براي مذاكره انجام مي‌دهند. آنها توجه چنداني به تاثير تحريم‌ها بر ايران ندارند.

در اسناد ويكي ليكس فاش شده است كه كشورهاي عرب منطقه خليج فارس خواهان نابودي برنامه هسته‌اي ايران شده‌اند، اما شوراي همكاري خليج فارس از برنامه هسته‌اي ايران حمايت كرده است. چرا در اين اسناد سعي شده است اعراب از برنامه هسته‌اي ايران نگران جلوه داده شوند؟

دولت‌هاي عرب عموما نسبت به برنامه هسته‌اي ايران محتاط هستند، اما مطمئن نيستند كه در رابطه با آن چه كاري انجام دهند. آنها معمولا با اين ديد به آمريكا نگاه مي‌كنند كه با اتخاذ تصميمات سخت در قبال ايران، مشكلات آنها را حل كند، اما در طرف مقابل اغلب آنها با گزينه نظامي يا هر روش ديگري كه به وخيم‌تر شدن شرايط بينجامد، مخالف هستند.

سايمون گس، سفير انگليس در تهران چندي قبل در يادداشتي از وضعيت حقوق بشر در ايران انتقاد كرده بود. در حالي كه خيابان‌هاي لندن صحنه درگيري خشونت‌آميز دولت با دانشجويان معترض بود . چرا انگليس در حالي كه خود بارها مرتكب نقض حقوق بشر شده است نسبت به اين مساله در ايران دخالت مي‌كند؟

اينگرام: تاريخ روابط بين دو كشور ايران و انگليس چندان رضايت بخش نيست و بايد اذعان كرد كه رسيدن به درك متقابل و ديپلماسي به مدت زمان بيشتري نياز دارد. انگليس بايد براي توافق با ايران و حس احترام و همكاري بهتر، فعاليت موثرتري در مقايسه با گذشته انجام دهد

اظهارنظر در مورد نقض حقوق بشر در ديگر كشورها امري منطقي است، همان گونه كه تلويزيون ايران با اين رويكرد به بررسي تظاهرات دانشجويي در لندن پرداخت. همان‌طور كه در بيانيه جهاني حقوق بشر سازمان ملل و شوراي حقوق بشر سازمان ملل آورده شده، نقض شديد حقوق بشر نگراني همه ماست. متاسفانه انتقاد از نقض اين موضوع در برخي كشورها با اهداف سياسي و استراتژيك انجام مي‌شود.

در طول يك سال گذشته ايران بارها نسبت به دخالت انگليس در امور داخلي خود اعتراض كرده است تا آنجا كه مجلس شوراي اسلامي طرحي را براي كاهش سطح روابط با انگليس در دستور كار دارد. آينده روابط ايران و انگليس را چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟

كاهش روابط بين ايران و انگليس، روش ناكارآمدي است. هر دو كشور علاقه فراواني براي حركت در جهت تعامل بيشتر، بهبود روابط و يافتن منافع مشترك دارند. البته بايد اذعان كرد كه رسيدن به اين درك متقابل و ديپلماسي به مدت زمان بيشتري نياز دارد. تاريخ روابط بين دو كشور چندان رضايت‌بخش نيست، در اين ميان مشخصه اصلي انگليس اين است كه با قدرت امپراتوري خود دموكراسي در ايران را ضعيف كرده و از آن بهره‌برداري كند. انگليس بايد به توافق با ايران و حس احترام و همكاري بهتر، فعاليت موثرتري در مقايسه با گذشته انجام دهد. در طرف مقابل ايران نيز براي كمك به انگليس در تحقق اين موضوع بايد ارتباط روشن‌تري داشته باشد.

در انتخابات ميان‌دوره‌اي كنگره آمريكا جمهوريخواهان توانستند اكثريت را از دموكرات‌ها بگيرند. پيروزي جمهوريخواهان چه تاثيري نسبت به سياست‌هاي ايالات‌متحده آمريكا نسبت به ايران خواهد داشت؟

انتخابات انجام شد و اكثريت سنا در اختيار دموكرات‌ها باقي‌ماند. با وجود اين تاثير آن بر سياست ايران محدود خواهد بود. من اين‌گونه برداشت مي‌كنم كه سياست آمريكا در قبال ايران همچون گذشته است.

به نظر شما چرا ناتو در نشست ليسبون با استقرار سامانه دفاع ضدموشكي در خاك تركيه در همسايگي ايران موافقت كرد؟

اين اعتقاد در آمريكا وجود دارد كه ايران، شركاي آمريكا را به محض به دست آوردن توانايي با حملات موشكي تهديد خواهد كرد و به همين دليل است كه آمريكا نياز مي­‌بيند توانايي‌­هاي دفاعي خود را بسرعت ارتقاء دهد. اروپايي‌­ها با اين طرح موافقت كردند، نه به دليل اعتقاد به تهديد سريع از طرف ايران و نه به دليل ايمان داشتن به سيستم دفاع موشكي، در واقع دليل موافقت­شان اين بود كه مي­‌خواستند آمريكا را تشويق كنند تا همچنان در امنيت و دفاع اروپا با آنها شريك باشد و سيستم دفاع موشكي را بهترين راه براي تحقق اين موضوع مي­‌دانستند.

تركيه با شروطي از استقرار اين سامانه در خاك كشورش موافقت كرد. با آن كه اين كشور عضو ناتو و هم‌پيمان آمريكاست، ولي از برنامه هسته‌اي ايران حمايت مي‌كند. نزديكي تركيه به ايران و دوري از اسرائيل و آمريكا با چه هدفي دنبال مي‌شود؟

تركيه خود را در يك مخمصه گرفتار مي‌بيند. اين كشور در واقع هنوز بخش زيادي از ائتلاف غرب به حساب مي‌­آيد، اما در چندين موقعيت درخواستش رد شده (مشخص‌ترين آن درخواستش براي عضويت در اتحاديه اروپا) و احساس مي­‌كند نگراني­‌هاي ابتدايي امنيتي­‌اش (همچون قبرس و شمال عراق) چندين بار ناديده گرفته شده است. علاوه بر اين، تركيه به اين موضوع واقف است كه نياز دارد به دلايل اقتصادي و سياسي با ايران ارتباط مثبت و مناسبي داشته باشد، بنابراين يك هم‌پيمان خوب و مورد اعتماد براي مذاكرات خواهد بود.

ارسلان مرشدي / جام‌جم / مترجم: حسين خليلي